Bitcoin được định giá dựa trên điều gì? Góc nhìn chuyên gia về bản chất giá trị của Bitcoin

Với những người quen tư duy theo tài chính truyền thống, câu hỏi “Bitcoin được định giá dựa trên điều gì?” thường dẫn đến một kết luận quen thuộc: Bitcoin rất khó, thậm chí là không thể định giá.

Lý do không khó hiểu. Bitcoin không giống bất kỳ loại tài sản nào từng tồn tại trong lịch sử tài chính:

• Không tạo ra lợi nhuận như cổ phiếu

• Không có doanh nghiệp đứng sau để tạo doanh thu

• Không mang lại dòng tiền lãi suất như trái phiếu

• Không tồn tại ở dạng vật lý như bất động sản hay hàng hóa

Chính vì vậy, quan điểm cho rằng “Bitcoin không có giá trị nội tại nên không thể định giá” xuất hiện ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, đây là một kết luận chưa đầy đủ.

Vấn đề không nằm ở chỗ Bitcoin không thể định giá, mà nằm ở việc áp dụng sai khung tư duy định giá.

Thay đổi cách tiếp cận: Vì sao mô hình cũ không phù hợp với Bitcoin?

Nếu bạn định giá Tesla chỉ dựa trên doanh số bán xe, Elon Musk đã không thể trở thành người giàu hàng đầu thế giới. Tesla không chỉ là một công ty bán ô tô, mà là sự kết hợp của công nghệ, AI, năng lượng, dữ liệu và tầm nhìn tương lai.

Bitcoin cũng tương tự.

Bitcoin không phải cổ phiếu, không phải trái phiếu, cũng không phải bất động sản. Nó là sự pha trộn của nhiều đặc tính tài sản khác nhau, từ khan hiếm, công nghệ, mạng lưới đến tiền tệ.

Do đó:

• Dùng mô hình định giá cổ phiếu để định giá Bitcoin → thất bại

• Ép Bitcoin vào khuôn mẫu trái phiếu hay bất động sản → thất bại

Sự thật là Bitcoin vẫn đang được thị trường định giá mỗi giây, mỗi phút, trên quy mô toàn cầu.

Giá của Bitcoin là kết quả tổng hợp của:

• Nguồn cung cố định

• Nhu cầu sử dụng và nắm giữ

• Chi phí sản xuất

• Hiệu ứng mạng lưới

• Niềm tin và nhận thức tập thể

Trong bài viết này, chúng ta sẽ làm rõ: Bitcoin được định giá dựa trên điều gì, và vì sao không thể có một mô hình duy nhất phản ánh toàn bộ giá trị của nó.

Các yếu tố nền tảng quyết định giá Bitcoin

Không giống cổ phiếu dựa trên báo cáo tài chính, giá Bitcoin hình thành từ ba trụ cột cốt lõi: nguồn cung – nhu cầu – niềm tin thị trường. Ba yếu tố này tương tác liên tục và tạo nên mức giá mà chúng ta thấy trên thị trường.

Nguồn cung cố định và lịch trình phát hành – nền móng của mọi định giá

Khác biệt lớn nhất của Bitcoin so với mọi tài sản trước đây nằm ở nguồn cung tuyệt đối cố định.

• Tổng cung tối đa: 21 triệu BTC

• Được ghi cứng trong mã nguồn

• Không thể thay đổi bởi cá nhân, tổ chức hay chính phủ

Bên cạnh đó, Bitcoin có lịch trình phát hành minh bạch. Cứ khoảng 4 năm, phần thưởng khối lại giảm một nửa (halving). Điều này khiến tốc độ phát hành Bitcoin ngày càng chậm lại theo thời gian.

Về bản chất kinh tế, Bitcoin giống như:

Một mỏ vàng với trữ lượng đã được xác định trước, và việc khai thác ngày càng khó hơn.

Khi nguồn cung không thể mở rộng, bất kỳ sự gia tăng nào về nhu cầu đều có xu hướng phản ánh trực tiếp vào giá.

Nhu cầu sử dụng và nắm giữ – động cơ thúc đẩy giá

Nếu cung là nền móng, thì nhu cầu chính là động cơ quyết định biến động giá Bitcoin.

Ban đầu, Bitcoin chỉ thu hút cộng đồng công nghệ. Sau đó, nhu cầu lan rộng sang:

• Người dùng cá nhân

• Doanh nghiệp

• Tổ chức tài chính

• Thậm chí cả chính phủ

Điểm đặc biệt là phần lớn nhu cầu Bitcoin mang tính nắm giữ dài hạn, không phải giao dịch ngắn hạn. Khi Bitcoin được mua và rút khỏi sàn để lưu trữ, lượng cung thực sự có thể bán ra ngày càng giảm.

Khi cầu tăng và cung lưu hành giảm, giá buộc phải điều chỉnh tăng để cân bằng thị trường – không cần đến lý thuyết phức tạp.

Niềm tin và nhận thức thị trường – yếu tố vô hình nhưng quyết định

Không giống cổ phiếu có báo cáo tài chính, Bitcoin được định giá rất mạnh bởi nhận thức tập thể.

Với nhiều người, Bitcoin đại diện cho:

• “Vàng kỹ thuật số” – nơi lưu trữ giá trị phi chính phủ

• Công cụ chống lạm phát khi tiền pháp định bị in không giới hạn

• Hạ tầng tiền tệ cho nền kinh tế số toàn cầu

Giá Bitcoin vì thế phản ánh mức độ niềm tin của hàng triệu người vào vai trò tương lai của nó. Khi niềm tin tăng, giá có thể tăng rất nhanh. Khi niềm tin lung lay, giá có thể điều chỉnh mạnh, ngay cả khi nền tảng không đổi.

Điều đáng chú ý là niềm tin này có xu hướng tích lũy theo thời gian, đặc biệt khi Bitcoin liên tục vượt qua khủng hoảng, lệnh cấm và các chu kỳ sụp đổ.

Các mô hình định giá Bitcoin phổ biến hiện nay

Vì Bitcoin không tạo ra dòng tiền, giới đầu tư buộc phải tiếp cận nó bằng nhiều mô hình khác nhau. Không có mô hình nào đúng tuyệt đối, mỗi mô hình chỉ phản ánh một lát cắt của Bitcoin.

Stock-to-Flow (S2F) – Định giá dựa trên độ khan hiếm

Mô hình S2F đo lường mức độ khan hiếm bằng tỷ lệ giữa lượng tồn kho và sản lượng mới hàng năm. PlanB là người áp dụng mô hình này cho Bitcoin.

S2F từng rất nổi tiếng vì giải thích được xu hướng tăng dài hạn sau các kỳ halving. Tuy nhiên, việc dự đoán giá vượt 100.000 USD trong chu kỳ 2020–2021 nhưng không đạt được đã làm mô hình này mất dần uy tín.

Ngày nay, S2F chỉ còn được xem là một góc nhìn tham khảo về khan hiếm, không phải công cụ dự báo giá chính xác.

Network Effect – Định giá Bitcoin như một mạng lưới

Dựa trên Luật Metcalfe: giá trị mạng lưới tỷ lệ thuận với bình phương số người tham gia.

Áp dụng vào Bitcoin:

• Càng nhiều người dùng

• Càng nhiều ví hoạt động

• Càng nhiều tổ chức tham gia

→ Giá trị mạng Bitcoin càng lớn.

Mô hình này phù hợp với bản chất Bitcoin là mạng lưới chuyển giá trị toàn cầu, nhưng khó đo lường chính xác và không phản ánh tâm lý đầu cơ ngắn hạn.

Cost of Production – Định giá theo chi phí sản xuất

Mô hình này xem Bitcoin như một hàng hóa.

Lập luận cốt lõi:

Không ai có thể bán Bitcoin dưới chi phí sản xuất trong thời gian dài.

Giá Bitcoin có mối liên hệ chặt chẽ với:

• Chi phí điện

• Chi phí máy đào

• Độ khó mạng lưới

Trong lịch sử, giá Bitcoin thường chạm đáy quanh vùng chi phí sản xuất, tạo nên một mức giá sàn kinh tế tương đối.

So sánh với vàng – Bitcoin như “vàng kỹ thuật số”

Vàng hiện có vốn hóa khoảng 30 nghìn tỷ USD. Nếu Bitcoin đạt mức tương tự, giá mỗi BTC có thể vượt 1,4 triệu USD.

Cách tiếp cận này dựa trên giả định:

• Bitcoin thay thế một phần vai trò lưu trữ giá trị của vàng

Ưu điểm là dễ hình dung, phù hợp với câu chuyện dài hạn, nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ chấp nhận của thị trường.

Vì sao không tồn tại một mô hình định giá “chuẩn” cho Bitcoin?

Câu trả lời ngắn gọn: chưa – và có thể sẽ không bao giờ có.

Bitcoin còn quá trẻ, chỉ mới tồn tại hơn một thập kỷ. Quan trọng hơn, nó không nằm gọn trong bất kỳ nhóm tài sản truyền thống nào.

Bitcoin đồng thời là:

• Tài sản khan hiếm

• Công nghệ

• Mạng lưới

• Tiền tệ phi quốc gia

Mỗi góc nhìn đòi hỏi một mô hình định giá khác nhau. Không mô hình nào sai, nhưng cũng không mô hình nào đủ để phản ánh toàn bộ Bitcoin.

Cuối cùng, Bitcoin được định giá bằng sự đồng thuận của thị trường toàn cầu – nơi cung cố định, nhu cầu tăng và niềm tin dài hạn hội tụ.

Bitcoin khó định giá, nhưng không phải vô giá trị

Bitcoin không tạo ra dòng tiền, và đó chính là rào cản lớn nhất với nhà đầu tư truyền thống. Tuy nhiên, không phải mọi tài sản có giá trị đều tạo ra lợi nhuận.

Vàng, tiền mặt hay nghệ thuật đều tồn tại và được nắm giữ hàng trăm năm nhờ khả năng lưu trữ giá trị.

Bitcoin bước vào vùng “xám” này, nhưng ở cấp độ toàn cầu và kỹ thuật số.

Chính vì Bitcoin không giống bất cứ thứ gì trước đó, nó buộc chúng ta phải thay đổi cách tư duy về giá trị. Và nghịch lý thay, sự khó định giá này lại chính là nguồn gốc của tranh luận, hiểu lầm – và tiềm năng dài hạn của Bitcoin.

Thủ tướng chốt hạn 15/1, nhưng doanh nghiệp thí điểm tài sản số vẫn “án binh bất động”